1.  Α.  ΑΠΛΗ  ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

                                                                                       

 

1.     Πώς είναι κατασκευασμένος ένας μαστός;

Το γάλα παράγεται στους λοβιακούς αδένες (1). Μέσω των γαλακτοφόρων πόρων (2) ρέει προς τη θηλή (3)  . Ο μαστός βρίσκεται ανάμεσα σε δύο λεπτές μεμβράνες, (πράσινες) μία κάτω από το δέρμα και μία πάνω από τους θωρακικούς μύες, οι οποίες ενώνονται μεταξύ τους με μακρόστενες ίνες που λέγονται ίνες του Κούπερ και διαπερνούν όλο το μαστό (4).

Ο μαστός είναι ένας αδένας που σκοπός του είναι να παράγει γάλα για να θρέψει τους απογόνους μας στην τρυφερή τους ηλικία. Λέγεται και μαστικός ή μαζικός αδένας. Κάθε μαστός είναι στην ουσία μία μάζα λίπους (συχνά μία πολύ όμορφη μάζα) μέσα στην οποία βρίσκονται χιλιάδες λόβια που το κάθε ένα περιλαμβάνει μία περιοχή που παράγει το γάλα (αδένας) και μια περιοχή που μεταφέρει το γάλα (πόρος).  Όλοι οι πόροι από το κάθε λόβιο ενώνονται σε μεγαλύτερους που ονομάζονται γαλακτοφόροι πόροι και εκβάλλουν στη θηλή του μαστού (ρόγα). Σε κάθε θηλή, εκβάλλουν περίπου είκοσι πόροι. Λίγο πριν την εκβολή τους διευρύνονται δημιουργώντας τους γαλακτοφόρους κόλπους. Η σκουρόχρωμη περιοχή γύρω από τη θηλή ονομάζεται θηλαία άλως και οφείλει το χρώμα της στο ότι εκεί το δέρμα έχει κύτταρα με πυκνότερη εναπόθεση της χρωστικής μελανίνης.

Πλαίσιο κειμένου:  Φανταστείτε απλά τον κάθε μαστό σαν ένα κουνουπίδι. Οι αδένες που παράγουν το γάλα βρίσκονται στην πλατειά μεριά, αυτήν που μοιάζει σα να `ναι γεμάτη μικρά σφουγγάρια. Από κάθε σφουγγαράκι ξεκινάει ένα μικρό κοτσάνι, κούφιο εσωτερικά, ο πόρος. Τα μικρά κοτσανάκια ενώνονται σε όλο και μεγαλύτερα και τελικά στο μεγάλο κοτσάνι, που είναι η θηλή του μαστού, εκεί που καταλήγουν όλοι οι πόροι.

Πλαίσιο κειμένου: Φανταστείτε τον κάθε μαστό  σαν ένα κουνουπίδι. Το γάλα παράγεται στην πλατειά μεριά που μοιάζει με σφουγγάρι και ρέει μέσα από τα μικρά κοτσάνια, προς το κεντρικό  κοτσάνι (θηλή) .Ο μαστός βρίσκεται ανάμεσα σε δύο λεπτές μεμβράνες, μία κάτω από το δέρμα και μία πάνω από τους θωρακικούς μύες, οι οποίες ενώνονται μεταξύ τους με μακρόστενες ίνες που λέγονται ίνες του Κούπερ και που διαπερνούν όλο το μαστό. Στους συνδέσμους αυτούς οφείλεται το στητό στήθος στις νέες γυναίκες και στη χαλάρωσή τους με το χρόνο η πτώση του στήθους στις μεγαλύτερες.  Η πτώση αυτή είναι συνήθως πιο έντονη όταν μεσολαβήσει εγκυμοσύνη και θηλασμός, οπότε οι σύνδεσμοι ξεντώνουν (ξεχειλώνουν), καθώς οι μαστοί φουσκώνουν από το γάλα αλλά αδυνατούν να επανέλθουν στις αρχικές τους διαστάσεις όταν η γαλουχία τελειώσει.

2. Πώς γίνεται η κυκλοφορία του αίματος στο μαστό;

Το αίμα, μεταφέροντας όλα τα βασικά συστατικά για την επιβίωση των κυττάρων του μαστού, φθάνει σ` αυτόν με τις αρτηρίες και φεύγει απ` αυτόν με τις φλέβες. Ο κάθε μαστός δέχεται αίμα και από την εξωτερική του πλευρά, αυτήν που βρίσκεται προς το χέρι και από την εσωτερική, αυτήν που βρίσκεται προς το στέρνο. Οι αρτηρίες της εξωτερικής πλευράς είναι κλάδοι της μασχαλιαίας αρτηρίας, του μεγάλου δηλαδή αγγείου που πηγαίνει το αίμα από την καρδιά προς το χέρι, περνώντας από τη μασχάλη. Οι αρτηρίες της εσωτερικής πλευράς είναι κλάδοι της έσω μαστικής αρτηρίας που βρίσκεται πίσω από τις πλευρές και οδεύει παράλληλα με το στέρνο. Το αίμα, αφού με τη βοήθεια των αρτηριών κυκλοφορήσει στο μαστό και φθάσει και στο τελευταίο κύτταρο μεταφέροντας οξυγόνο, θρεπτικά συστατικά, ορμόνες και άλλες ουσίες, αποχετεύεται από άλλα αγγεία, τις φλέβες που οδεύουν παράλληλα με τις αρτηρίες και έχουν τα ίδια ονόματα (π.χ. μασχαλιαία φλέβα).  Μέσα στις φλέβες όμως, το αίμα κινείται με αντίθετη φορά από ότι στις αρτηρίες, δηλαδή από τις φλέβες του μαστού προς τη μασχαλιαία φλέβα και από κει στην καρδιά (έξω τμήμα μαστού), ή προς την έσω μαστική φλέβα και από εκεί στην καρδιά (έσω τμήμα).

Πλαίσιο κειμένου: Το αίμα έρχεται στο μαστό με τις αρτηρίες (κόκκινο χρώμα) και φεύγει με τις φλέβες (μπλε). Τα λεμφαγγεία απομακρύνουν τη λέμφο πρός τους λεμφαδένες (κίτρινο χρώμα). Προσέξτε ότι στους λεμφαδένες της μασχάλης έρχεται και η λέμφος από το χέρι. Η λέμφος της εσωτερικής πλευράς του μαστού πάει προς τους λεμφαδένες της έσω μαστικής που βρίσκονται πίσω από το στέρνο.

3. Τι είναι η λέμφος, τα λεμφαγγεία και οι λεμφαδένες;

Η λέμφος είναι ένα ελάχιστο υγρό μέσα στο οποίο κολυμπούν τα κύτταρα. Κυκλοφορεί μέσα σε ειδικά, πολύ λεπτά αγγεία, τα λεμφαγγεία, στην πορεία των οποίων παρεμβάλλονται οι λεμφαδένες. Αυτοί έχουν μέγεθος φακής ή μικρού φασολιού, δεν είναι ψηλαφητοί φυσιολογικά και σκοπός τους είναι να φιλτράρουν τη λέμφο σκοτώνοντας μικρόβια, ιούς και παθολογικά κύτταρα (π.χ. καρκινικά ή μεταλλαγμένα κύτταρα). Η λέμφος του έξω τμήματος του μαστού ρέει με φορά από το μαστό προς τους λεμφαδένες της μασχάλης, όπου και συναντά τη λέμφο που έρχεται από το χέρι. Η λέμφος από το έσω τμήμα του μαστού αποχετεύεται προς τους λεμφαδένες που συνοδεύουν την έσω μαστική αρτηρία. Τελικά η λέμφος χύνεται και αυτή στο φλεβικό αίμα.

Διόγκωση των λεμφαδένων της μασχάλης μπορεί να προκληθεί από φλεγμονή ή όγκο του μαστού αλλά και του χεριού. Αυτή προκαλείται από την προσπάθεια να καταπολεμηθούν τα μικρόβια, αν πρόκειται για φλεγμονή, οπότε και η διόγκωση είναι επώδυνη ή από την προσπάθεια να σκοτωθούν τα καρκινικά κύτταρα και τότε η διόγκωση είναι ανώδυνη. Διογκωμένοι λεμφαδένες μασχάλης, μπορεί να οφείλονται και σε χίλιες ακόμα αρρώστιες, που όμως δε θα μας απασχολήσουν εδώ. Πρέπει να τονισθεί ότι οι λεμφαδένες είναι φυσιολογικές δομές που βρίσκονται και πρέπει να βρίσκονται σε όλους τους ανθρώπους. Ανεύρεση λεμφαδένων σε μια μαστογραφία, στη μασχάλη ή και μέσα στον ίδιο το μαστό (ενδομαστικοί) είναι πολύ συχνό φαινόμενο και δε σημαίνει υποχρεωτικά κακοήθεια. 

 

4. Ποιο ρόλο παίζουν οι λεμφαδένες στον καρκίνο του μαστού;

Καθώς ένας κακοήθης όγκος στο μαστό μεγαλώνει, κάποια στιγμή καρκινικά κύτταρα θα μπουν στα λεμφαγγεία κι από εκεί στους αντίστοιχους λεμφαδένες, όπου και θα αγκυροβολήσουν. Εδώ θα αρχίσουν να μεγαλώνουν σιγά-σιγά χωρίς να προκαλούν πόνο και κάποια στιγμή ο συγκεκριμένος λεμφαδένας θα αρχίσει να γίνεται ψηλαφητός από την ασθενή ή από το γιατρό της. Αυτή είναι μια λεμφογενής μετάσταση. Σε σπάνιες περιπτώσεις μάλιστα, υπάρχουν ύποπτοι ψηλαφητοί  λεμφαδένες στη μασχάλη, χωρίς να μπορεί να εντοπισθεί όγκος στο μαστό. Αυτό συνήθως δείχνει επιθετική μορφή καρκίνου γιατί πριν καλά-καλά προλάβει να μεγαλώσει, προξένησε κιόλας μεταστάσεις στους λεμφαδένες. Οι γιατροί για λόγους καθαρά πρακτικούς, κατατάσσουν σε ομάδες τους ασθενείς, ανάλογα με το πόσο προχωρημένος είναι ο καρκίνος που έχουν. Αυτό λέγεται σταδιοποίηση. (ΕΡΩΤΗΣΗ. 119) Η ύπαρξη λεμφαδενικών μεταστάσεων  στη μασχάλη ή αλλού, είναι σημάδι πιο προχωρημένου καρκίνου σε σχέση με άλλες ασθενείς όπου ο όγκος εντοπίζεται μόνο στο μαστό.

5. Τι είναι τα τεταρτημόρια και τι τα ημιμόρια του μαστού;

Πλαίσιο κειμένου: Τα τεταρτημόρια του μαστού, η ουρά και η περιοχή της θηλής. Πλαίσιο κειμένου:  Για να μπορούν οι γιατροί να περιγράψουν σε ποιο σημείο του μαστού βρίσκεται κάποια βλάβη, τον χωρίζουν  σε ορισμένα τμήματα. Αν υποθέσουμε ότι ο μαστός είναι ένα ημισφαίριο, με μία κάθετη και μία οριζόντια γραμμή χωρίζεται σε τέσσερα τμήματα που λέγονται τεταρτημόρια: Το άνω έξω, το άνω έσω, το κάτω έξω και το κάτω έσω. Το άνω έξω τεταρτημόριο του κάθε μαστού περιλαμβάνει και τη λεγόμενη ουρά του μαστού που είναι μία φυσιολογική επέκταση του μαστού προς τη μασχάλη. Μια κεντρική περιοχή γύρω και πίσω από τη θηλή, ονομάζεται περιθηλαία. Τα δύο έξω τεταρτημόρια μαζί, λέγονται έξω ημιμόριο και τα δύο έσω τεταρτημόρια, έσω ημιμόριο του μαστού. Τα δύο άνω και τα δύο κάτω τεταρτημόρια μαζί, ονομάζονται άνω και κάτω ημιμόριο αντίστοιχα. Τα τμήματα αυτά δεν έχουν πραγματικά και σαφή ανατομικά όρια, αλλά είναι εντελώς σχηματικά και έχουν καθαρά περιγραφική χρησιμότητα. Συχνή αιτία λανθασμένου συναγερμού και επισκέψεως στο γιατρό είναι η ψηλάφηση της ουράς του μαστού,  που καθώς επεκτείνεται προς τη μασχάλη, μερικές φορές ξεχωρίζει σαφώς, θυμίζοντας όγκο, χωρίς βέβαια να είναι